کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵ – منابع مطلع از زندان وکیلآباد مشهد میگویند بندهای این زندان در پی موج گسترده بازداشتهای اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ با ازدحام بیسابقهای مواجه شده است. بر اساس این گزارشها، ظرفیت بندها تکمیل شده و بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات، از جمله زنان معترض، در شرایطی نگهداری میشوند که اصل تفکیک جرائم رعایت نشده و شمار زیادی از آنان از دسترسی به وکیل انتخابی و دادرسی شفاف محروم هستند.
چرا زندان وکیلآباد مشهد با ازدحام بیسابقه روبهرو شده است؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، موج بازداشتهای گسترده پس از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ باعث شده زندان وکیلآباد مشهد به یکی از اصلیترین مراکز نگهداری بازداشتشدگان تبدیل شود. منابع مطلع میگویند حجم بالای انتقال بازداشتشدگان به این زندان، ظرفیت بندها را بهطور کامل پر کرده و دیگر فضای خالی برای نگهداری زندانیان جدید وجود ندارد.
به گفته این منابع، در روزهای پس از اوج اعتراضات، انتقالهای مکرر و گسترده به زندان وکیلآباد ادامه داشته و همین مسئله موجب تراکم شدید جمعیت در بندهای زندان شده است. فعالان حقوق بشر میگویند افزایش تعداد بازداشتشدگان، شرایط زندگی در زندان را دشوارتر کرده و فشارهای جسمی و روانی بر زندانیان را افزایش داده است.
چرا اصل تفکیک جرائم در زندان وکیلآباد رعایت نمیشود؟
منابع نزدیک به زندانیان میگویند به دلیل تکمیل ظرفیت بندها، بازداشتشدگان اعتراضات سراسری را در کنار محکومان جرائم عمومی نگهداری میکنند. فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که عدم رعایت اصل تفکیک جرائم، امنیت و سلامت زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات را به خطر میاندازد.
به گفته آنان، نگهداری معترضان و زندانیان سیاسی در کنار محکومان جرائم عمومی، برخلاف استانداردهای حقوق بشری و آییننامههای زندانها است و میتواند زمینه اعمال فشار و تهدید بیشتر بر بازداشتشدگان را فراهم کند. خانوادههای زندانیان نیز نسبت به این وضعیت ابراز نگرانی کرده و خواستار شفافسازی درباره شرایط نگهداری بازداشتشدگان شدهاند.
وضعیت زنان بازداشتشده در بند «آرامش» زندان وکیلآباد چگونه است؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، دستکم ۳۰ زن در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و تحولات امنیتی همزمان با جنگ در استان خراسان رضوی بازداشت و به بند «آرامش» و قرنطینه زندان وکیلآباد منتقل شدهاند. گزارشها حاکی است که تاکنون ۵ نفر از این بازداشتشدگان با قرار تأمین آزاد شدهاند، اما ۲۵ نفر همچنان در زندان نگهداری میشوند.
منابع مطلع میگویند بند «آرامش» و بخش قرنطینه زندان وکیلآباد در ماههای اخیر به محل اصلی نگهداری زنان معترض تبدیل شده است. فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که ادامه بازداشت طولانیمدت زنان معترض در شرایط غیرشفاف و امنیتی، نگرانیها درباره وضعیت جسمی و روانی آنان را افزایش داده است.
وضعیت بهداشتی بند آرامش در زندان وکیلآباد چگونه است؟
بند «آرامش» زندان وکیلآباد مشهد، زیرزمینی تنگ و فرسوده با ۱۲ تخت دوطبقه است؛ فضایی با سقفی کوتاه که از حداقل امکانات زیستی محروم مانده است. این بند نه تهویه مناسبی دارد، نه پنجرهای برای ورود نور و هوا، و نه حتی دسترسی کافی به سرویس بهداشتی و حمام. یکی از زندانیان قدیمی، این بند را «شبیه لانه مورچه» توصیف کرده؛ جایی خفه، متراکم و فرساینده که زندانیان در آن زیر فشار دائمی جسمی و روانی زندگی میکنند.
شماری دیگر از زنان بازداشتشده نیز در بخش قرنطینه زنان نگهداری میشوند؛ بخشی که بازداشتیها به دلیل وضعیت اسفبار بهداشتی و شرایط غیرانسانی آن، از آن با عنوان «شاشخانه» یاد میکنند.
بر اساس اطلاعات رسیده، برای تعدادی از این زنان که همگی پس از اعتراضات دیماه و تحولات پس از آن بازداشت شدهاند، قرار وثیقه صادر شده است. با این حال، مبالغ تعیینشده آنچنان سنگین است که بسیاری از خانوادهها توان تأمین آن را ندارند و همین مسئله باعث ادامه بازداشت این زنان در شرایط سخت زندان شده است.
چرا نهادهای حقوق بشری درباره روند دادرسی بازداشتشدگان هشدار میدهند؟
گزارشهای منتشرشده نشان میدهد بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری بدون ارائه سند و مدرک مشخص بازداشت شدهاند. همچنین منابع حقوق بشری میگویند شمار زیادی از این زندانیان از دسترسی به وکیل انتخابی محروم بوده و روند رسیدگی به پروندههای آنان در فضایی امنیتی و غیرعلنی انجام میشود.
فعالان حقوق بشر معتقدند ابهام در روند دادرسی و محرمانهبودن جلسات دادگاه، امکان نظارت مستقل بر روند رسیدگی را از بین برده است. به گفته آنان، در بسیاری از پروندهها، تنها مستند موجود علیه بازداشتشدگان، اعترافاتی است که تحت فشار و بازجوییهای امنیتی اخذ شده است.
آیا بازداشتشدگان اعتراضات تحت شکنجه قرار گرفتهاند؟
نهادهای حقوق بشری بارها هشدار دادهاند که بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات برای اخذ اعترافات اجباری تحت شکنجههای جسمی و روانی قرار گرفتهاند. منابع مطلع میگویند بازجوییهای طولانی، تهدید، فشار روانی و نگهداری در شرایط سخت، بخشی از روند اعمال فشار بر بازداشتشدگان بوده است.
فعالان حقوق بشر تأکید میکنند که استفاده از اعترافات اجباری در پروندههای امنیتی به الگوی رایج در برخورد با معترضان تبدیل شده و بسیاری از پروندهها فاقد مدارک مستقل و مستندات قابلاتکا هستند. به گفته آنان، ادامه این روند نگرانیها درباره صدور احکام سنگین علیه بازداشتشدگان اعتراضات را افزایش داده است.
نقض حقوق بشر؛ شکنجه، دادرسی غیرشفاف و نگهداری معترضان در کنار محکومان جرائم عمومی
وضعیت بازداشتشدگان اعتراضات در زندان وکیلآباد مشهد از منظر حقوق بشری با نگرانیهای گستردهای همراه است. فعالان حقوق بشر میگویند عدم رعایت اصل تفکیک جرائم، محرومیت زندانیان از وکیل انتخابی، روند غیرعلنی و مبهم دادرسی و استفاده از اعترافات اجباری، نشانه نقض گسترده حقوق بازداشتشدگان است.
