کانون حقوق بشر ایران، پنجشنبه ۲۸ خردادماه ۱۴۰۵ – وضعیت زندان مرکزی کرج در هفتههای اخیر با افزایش فشار بر زندانیان، محدود شدن خدمات اولیه و بروز نارضایتی گسترده در میان زندانیان همراه بوده است. منابع مطلع از داخل زندان میگویند مسئولان زندان بسیاری از خدمات رفاهی و درمانی را محدود کردهاند و کیفیت غذا نیز به سطحی رسیده که بسیاری از زندانیان آن را غیرقابل مصرف توصیف میکنند. در همین حال، اعتراض جمعی زندانیان به این شرایط با دخالت گارد زندان و برخورد خشونتآمیز مواجه شده است. این وضعیت در حالی ادامه دارد که شمار زیادی از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ نیز در این زندان نگهداری میشوند.
چرا وضعیت زندان مرکزی کرج به مرحله بحرانی رسیده است؟
بر اساس گزارشهای دریافتی، در ماههای اخیر فشار بر زندانیان در زندان مرکزی کرج به شکل محسوسی افزایش یافته است. زندانیان میگویند دسترسی آنان به بسیاری از خدمات اولیه محدود شده و شرایط زندگی در زندان نسبت به گذشته دشوارتر شده است.
منابع مطلع تأکید میکنند که از خدمات درمانی گرفته تا دسترسی به آب گرم، مددکاری و حتی فروشگاههای داخل بند با محدودیتهای گسترده مواجه شدهاند. برخی از فروشگاههای بند نیز عملاً نیمهتعطیل هستند و زندانیان برای تهیه اقلام ضروری با مشکلات جدی روبهرو شدهاند.
به گفته زندانیان، این محدودیتها تنها جنبه رفاهی ندارد، بلکه به بخشی از فشار مستمر بر زندانیان تبدیل شده است؛ فشاری که آثار آن در سلامت جسمی و روانی زندانیان به وضوح مشاهده میشود.
کیفیت غذا در زندان مرکزی کرج چگونه است؟
یکی از مهمترین شکایتهای زندانیان مربوط به کیفیت غذاست. گزارشها حاکی از آن است که غذای توزیعی در زندان مرکزی کرج از کیفیت بسیار پایینی برخوردار است و بسیاری از زندانیان آن را غیرقابل خوردن توصیف میکنند.
با این حال، بخش قابل توجهی از زندانیان به دلیل مشکلات مالی امکان خرید مواد غذایی کافی را ندارند. همین موضوع باعث شده است زندانیان برای تأمین حداقل غذای مورد نیاز خود به صورت گروهی اقدام کنند.
بر اساس گزارشهای رسیده، گاه ۱۰ تا ۱۲ زندانی هزینههای خود را روی هم میگذارند تا بتوانند یک مرغ یا مقدار محدودی مواد غذایی تهیه کنند و میان خود تقسیم نمایند. زندانیان میگویند غذای زندان نه از نظر کیفیت و نه از نظر حجم پاسخگوی نیاز آنان نیست.
همچنین شام هر روز حدود ساعت شش عصر توزیع میشود و به دلیل کمبود غذا و نبود امکان تهیه غذای کافی، بسیاری از زندانیان تا صبح روز بعد با گرسنگی مواجه هستند.
اعتراض زندانیان چگونه سرکوب شد؟
در هفته سوم خردادماه و در پی افزایش محدودیتها و فشارها، گروهی از زندانیان نسبت به شرایط موجود دست به اعتراض جمعی زدند.
منابع مطلع میگویند زندانیان خواستار رسیدگی به وضعیت غذا، خدمات درمانی، شرایط نگهداری و سایر مشکلات موجود بودند. اما این اعتراضات با واکنش شدید مسئولان زندان مواجه شد.
بر اساس این گزارشها، گارد زندان به بندهای معترض یورش برده و زندانیان را مورد ضرب و شتم قرار داده است. شاهدان این برخورد را «خشونتآمیز» توصیف کردهاند و میگویند هدف از آن جلوگیری از گسترش اعتراضات در داخل زندان بوده است.
زندانیان از طریق خانوادهها و منابع بیرون از زندان خواستهاند صدای آنان به رسانهها و نهادهای حقوق بشری منتقل شود تا شرایط موجود در زندان مرکزی کرج مورد توجه افکار عمومی قرار گیرد.
وضعیت بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ چگونه است؟
همزمان با تشدید فشارها در زندان مرکزی کرج، صدها تن از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ نیز در این زندان نگهداری میشوند.
بر اساس گزارشهای موجود، حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر از بازداشتشدگان در سالن شماره ۲ زندان مستقر هستند. همچنین حدود ۲۰۰ نفر دیگر در یکی از سولههای زندان نگهداری میشوند.
منابع مطلع میگویند شماری از این افراد پس از تودیع وثیقه آزاد میشوند، اما همزمان افراد جدیدی بازداشت و جایگزین آنان میشوند. این روند باعث شده است جمعیت بازداشتشدگان در زندان همچنان بالا باقی بماند.
گزارشها همچنین حاکی از آن است که تلفنهای همراه بازداشتشدگان توسط نهادهای امنیتی مورد بررسی قرار میگیرد و از طریق اطلاعات استخراجشده، افراد دیگری شناسایی و بازداشت میشوند.
جابهجاییهای گسترده در زندان چه هدفی دارد؟
پیشتر نیز گزارشهایی درباره انتقال ناگهانی صدها زندانی از سالن ۲ زندان مرکزی کرج منتشر شده بود.
بر اساس این گزارشها، در روزهای ۱۳ و ۱۴ دیماه ۱۴۰۴ حدود ۵۰۰ زندانی بدون ارائه توضیح روشن به سالنهای دیگر منتقل شدند. این جابهجاییها در شرایطی انجام شد که بسیاری از زندانیان و خانوادههای آنان از علت این تصمیم بیاطلاع بودند.
همچنین حدود ۱۵ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری از سالن ۱۶ خارج و به سالن ۲ منتقل شدند؛ اقدامی که به گفته منابع زندان با هدف جلوگیری از ارتباط آنان با زندانیان سیاسی صورت گرفته است.
بررسی حقوقی وضعیت زندان مرکزی کرج بر اساس قوانین داخلی
ابهامات حقوقی
گزارشهای موجود درباره محرومیت زندانیان از خدمات درمانی، کیفیت نامناسب غذا، برخورد خشونتآمیز با معترضان و بلاتکلیفی تعداد زیادی از بازداشتشدگان، پرسشهای جدی درباره رعایت قوانین داخلی در زندان مرکزی کرج ایجاد کرده است.
همچنین مشخص نیست مبنای قانونی برخورد خشونتآمیز با اعتراضات زندانیان چه بوده و آیا شکایتهای آنان مورد بررسی قرار گرفته است یا خیر.
مواد قانونی مرتبط
اصل ۳۹ قانون اساسی تصریح میکند که هتک حرمت و رفتار تحقیرآمیز نسبت به زندانیان ممنوع است.
آییننامه سازمان زندانها نیز مسئولان زندان را موظف میکند غذای مناسب، خدمات درمانی، امکانات بهداشتی و شرایط لازم برای حفظ سلامت زندانیان را فراهم کنند.
همچنین قوانین داخلی بر حفظ کرامت انسانی زندانیان و ممنوعیت هرگونه رفتار خشونتآمیز یا تنبیهی خارج از چارچوب قانونی تأکید دارند.
موارد نقض قانون
محروم کردن زندانیان از خدمات درمانی کافی.
ارائه غذای نامناسب و ناکافی.
محدود کردن دسترسی به امکانات اولیه زندگی.
برخورد خشونتآمیز با اعتراضات زندانیان.
نگهداری شمار زیادی از بازداشتشدگان در شرایط متراکم.
ایجاد محدودیتهای فراتر از مجازات تعیینشده توسط دادگاه.
نقض حقوق بشر؛ غذا، درمان و کرامت انسانی زیر فشار
وضعیت زندان مرکزی کرج از منظر حقوق بشری نیز نگرانیهای گستردهای ایجاد کرده است. محرومیت زندانیان از غذای مناسب، خدمات درمانی و شرایط استاندارد زندگی، در کنار سرکوب اعتراضات و تراکم جمعیت، با اصول بنیادین حقوق زندانیان مغایرت دارد.
مواد نقضشده
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت رفتارهای غیرانسانی و تحقیرآمیز؛ محرومیت از نیازهای اولیه میتواند مصداق چنین رفتارهایی باشد.
ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: ضرورت رفتار انسانی با افراد محروم از آزادی.
ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق برخورداری از سطح مناسب زندگی، تغذیه و مراقبتهای پزشکی.
قواعد ماندلا سازمان ملل: زندانیان باید به غذای کافی، آب سالم، خدمات درمانی و شرایط بهداشتی مناسب دسترسی داشته باشند.
گزارشهای اخیر نشان میدهد که زندان مرکزی کرج نه تنها با مشکل تراکم جمعیت و نگهداری صدها بازداشتشده اعتراضات سراسری روبهرو است، بلکه زندانیان از شرایطی سخن میگویند که به گفته آنان هر روز فشار بیشتری بر زندگی و سلامتشان وارد میکند.
