کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۲۹ خردادماه ۱۴۰۵، پانزده زندانی از جمله ۲ زن در زندانهای گرگان، قزوین، بروجرد، کرمانشاه، شیراز، زاهدان، مشهد، اصفهان و قروه اعدام شدند.
۸ تن از زندانیان در بازه زمانی خردادماه، ۵ تن در اردیبهشتماه، یک تن در بهمنماه ۱۴۰۴ و یک تن در دیماه ۱۴۰۴ اعدام شدهاند.
اعدام خالق شهریاری در زندان گرگان
بامدد چهارشنبه ۲۷ خردادماه ۱۴۰۵، خالق شهریاری در زندان گرگان اعدام شد. وی ۵۱ ساله، پدر ۳ فرزند،اهل اهواز و ساکن گرگان بود. او ۵سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام رشید عارفی در زندان بروجرد
سحرگاه چهارشنبه ۲۷ خردادماه ۱۴۰۵، رشید عارفی در زندان بروجرد اعدام شد. وی ۳۸ ساله، اهل بروجرد و مکانیک خودرو بود. اوپیشتر به اتهام قتل بازداشت و به اتهام قتل بازداشت شد.
اعدام کریم کرمی در زندان دیزلآباد کرمانشاه
صبحگاه دوشنبه ۲۵خردادماه ۱۴۰۵، کریم کرمی در زندان دیزلآباد کرمانشاه اعدام شد. وی ۵۱ ساله بود و ۵ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام دو زندانی در زندان عادلآباد شیراز
بامداد سهشنبه ۱۹ خردادماه ۱۴۰۵، دو زندانی در زندان عادلآباد شیراز اعدام شدند. هویت این زندانیان به شرح زیر است:
ـ صادق شیری، ۲۴ ساله
ـ کیوان رشیدیان، ۲۲ ساله
این دو زندانی ۱۸ ماه قبل، در یک پرونده مشترک به اتهام تجاوز و قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بودند. اعدام آنها بدون اطلاع قبلی و انجام ملاقات آخر صورت گرفت.
اعدام ۲زن در زندان قزوین
سحرگاه یکشنبه ۱۷ خردادماه ۱۴۰۵، دو زن در زندان قزوین اعدام شدند. هویت این زنان اعدام شده عبارتند از:
ـ آسیه فرهمند، ۲۸ ساله
ـ زینب زرینی، ۳۲ ساله
این دو زن زندانی، اهل قزوین و خویشاوند بودند. آنها پیشتر به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بودند.
اعدام محمد ابراهیمی در زندان وکیل آباد مشهد
صبحگاه پنجشنبه ۷ خردادماه ۱۴۰۵، محمد ابراهیمی در زندان وکیلآباد مشهد اعدام شد. وی اهل مشهد بود و ۴ سال پیش به اتهام مرتبط با مواد مخدر بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدامها در اردیبهشتماه
اعدام حسین براهویی در زندان مرکزی زاهدان
بامداد یکشنبه ۲۷ اردیبهشتماه ۱۴۰۵،حسین براهویی در زندان زاهدان اعدام شد. وی ۲۴ ساله، فرزند علیرضا، اهل و ساکن زاهدان بود. او ۵ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعـدام ۳ زندانی در زندان دستگرد اصفهان
سحرگاه شنبه ۲۶ اردیبهشتماه ۱۴۰۵، سه زندانی در زندان دستگرد اصفهان اعدام شدند. هویت این زندانیان به شرح زیر است:
ـ منصور بختیاری، ۲۷ ساله، اهل اصفهان. وی ۲ سال پیش به اتهام محاربه از طریق سرقت مسلحانه بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
ـ عباسقلی سیفزاده، ۵۳ ساله، پدر ۳ فرزند، اهل کاشان. وی ۳ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
ـ رحمان بیکار، ۳۲ ساله، اهل اصفهان. وی ۵ سال پیش به اتهام قتل بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعدام عبدالغفار شهنوازی در زندان وکیلآباد مشهد
صبحگاه اول اردیبهشتماه ۱۴۰۵، عبدالغفار شهنوازی در زندان وکیلآباد مشهد اعدام شد. وی ۳۸ ساله، فرزند سلیم، متاهل و دارای یک فرزند، اهل و ساکن روستای حسینآباد از توابع تربت جام بود. وی در سال ۱۴۰۲ به اتهام مرتبط با مواد مخدر بازداشت و به اعدام محکوم شده بود.
اعـدام وی بدون اطلاع قبلی و انجام ملاقات آخر با خانواده انجام شده است.
اعـدام در بهمنماه ۱۴۰۴
اعدام مهدی ایگدر باصری در زندان دستگرد اصفهان ۱۴۰۴
بامداد پنجشنبه ۳۰ بهمنماه ۱۴۰۴، مهدی ایگذر باصری در زندان دستگرد اصفهان اعـدام شد. وی اهل روستای کرچگاناز توابع بخش بهادران بود. اتهام وی قتل عنوان شده است.
اعـدام در دیماه ۱۴۰۴
اعـدام پژمان ساعدی در زندان قروه
سحرگاه دوشنبه ۲۲ دیماه ۱۴۰۴، پژمان ساعدی در زندان قروه اعـدام شد. وی ۲۱ ساله و اهل قروه بود. وی در سن ۱۸ سالگی به اتهام قتل بازداشت و به اعـدام محکوم شده بود.
حکم وی با استناد بر قسامه صادر و اجرا شده است.
اعـدام؛ مجازاتی در تعارض با حق بنیادین حیات
حق حیات؛ بنیادیترین حق انسانی
اعـدام به عنوان شدیدترین مجازات کیفری، همواره یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات در حوزه حقوق بشر بوده است. مهمترین ایراد وارد بر این مجازات، تعارض آن با حق حیات به عنوان بنیادیترین و غیرقابل جایگزینترین حق انسانی است. ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر تصریح میکند که «هر انسانی حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد.» این اصل، حق حیات را به عنوان حقی ذاتی و غیرقابل سلب برای تمامی انسانها به رسمیت میشناسد.
در چنین چارچوبی، اجرای حکم اعدام به معنای سلب کامل و برگشتناپذیر این حق بنیادین است. برخلاف سایر مجازاتها، در صورت وقوع اشتباه قضایی، هیچ راهی برای جبران پیامدهای اجرای حکم اعدام وجود ندارد. تاریخ نظامهای قضایی جهان نیز نمونههای متعددی از محکومیتهای نادرست و آشکار شدن بیگناهی افراد پس از اجرای حکم را ثبت کرده است؛ موضوعی که نگرانیهای جدی درباره استمرار این مجازات ایجاد کرده است.
اعـدام و تعهدات بینالمللی حقوق بشر
علاوه بر حق حیات، بسیاری از نهادهای بینالمللی معتقدند که اعـدام میتواند با ممنوعیت رفتارهای غیرانسانی و تحقیرآمیز نیز در تعارض باشد. آثار روانی ناشی از انتظار طولانی برای اجرای حکم، شرایط نگهداری محکومان به اعـدام و برخی شیوههای اجرای این مجازات، بارها از سوی گزارشگران و سازمانهای حقوق بشری مورد انتقاد قرار گرفته است.
از سوی دیگر، ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی که ایران نیز به آن پیوسته است، تأکید میکند که حتی در کشورهایی که مجازات اعـدام را لغو نکردهاند، این مجازات تنها باید در محدودترین شرایط ممکن و پس از رعایت کامل تضمینهای دادرسی عادلانه اعمال شود. دسترسی آزاد به وکیل، حق دفاع مؤثر، استقلال دادگاه و امکان رسیدگی تجدیدنظر از جمله این تضمینها هستند.
در بسیاری از پروندههای منتهی به اعـدام، بهویژه پروندههای سیاسی و امنیتی، نهادهای حقوق بشری نسبت به نبود شفافیت، محدودیت حقوق دفاعی متهمان و فقدان نظارت مستقل بر روند دادرسی ابراز نگرانی کردهاند. به همین دلیل، مجازات اعـدام همچنان یکی از مهمترین چالشهای حقوق بشری در جهان محسوب میشود و تلاشهای بینالمللی برای محدود کردن یا لغو کامل آن ادامه دارد.
نقض حقوق بشر؛ اعـدام و سلب حق بنیادین حیات
صدور و اجرای حکم اعـدام از منظر حقوق بشری یکی از جدیترین اشکال نقض حق حیات محسوب میشود. نهادهای بینالمللی حقوق بشر طی دهههای گذشته بارها تأکید کردهاند که مجازات اعـدام، به دلیل ماهیت برگشتناپذیر خود، خطر جبرانناپذیر نقض حقوق انسانی را به همراه دارد. در پروندههایی که با ابهامهای قضایی، محدودیت دسترسی به وکیل، اعترافات اجباری، عدم شفافیت روند دادرسی یا فشارهای امنیتی همراه هستند، نگرانیها درباره نقض استانداردهای دادرسی عادلانه دوچندان میشود. از این رو، بسیاری از سازمانهای حقوق بشری خواستار توقف اجرای احکام اعـدام و حرکت به سوی لغو کامل این مجازات شدهاند.
مواد نقضشده
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق حیات، آزادی و امنیت شخصی. اجرای حکم اعـدام به معنای سلب کامل و غیرقابل بازگشت حق حیات است.
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز. شرایط نگهداری محکومان به اعـدام و آثار روانی انتظار اجرای حکم میتواند با این اصل در تعارض باشد.
ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق برخورداری از دادرسی عادلانه و علنی. در پروندههای منتهی به اعـدام رعایت کامل تضمینهای دادرسی ضروری است.
ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق ذاتی هر انسان به حیات. این ماده تأکید میکند که مجازات اعـدام تنها در محدودترین شرایط و با رعایت کامل استانداردهای دادرسی قابل اعمال است.
ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق برخورداری از محاکمه منصفانه، دسترسی به وکیل و امکان دفاع مؤثر. هرگونه محدودیت در این حقوق، مشروعیت احکام منتهی به اعـدام را با تردید مواجه میکند.
قطعنامههای مجمع عمومی سازمان ملل درباره توقف اعـدام: جامعه جهانی بارها از دولتها خواسته است با تعلیق اجرای احکام اعـدام، زمینه لغو کامل این مجازات را فراهم کنند.
