کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۱۰ تیرماه ۱۴۰۵ – خانم مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، با انتقاد از حذف موضوع حقوق بشر از تفاهمنامه اخیر میان ایران و آمریکا، تأکید کرد که هرگونه توافق پایدار باید حقوق و آزادیهای شهروندان ایرانی را نیز در بر گیرد. وی هشدار داد که بیتوجهی به وضعیت حقوق بشر، بهویژه پس از اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، میتواند زمینهساز تداوم سرکوب، مصونیت از پاسخگویی و نقض گستردهتر حقوق شهروندان شود.
مای ساتو چرا از تفاهمنامه اخیر ایران و آمریکا انتقاد کرد؟
مای ساتو در گفتوگو با پایگاه خبری ژنو سولوشنز که روز چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، اظهار داشت تفاهمنامه موسوم به «اسلامآباد» تقریباً بهطور کامل بر موضوعاتی همچون پایان درگیری نظامی، بازگشایی تنگه هرمز، تعهدات هستهای و بازسازی اقتصادی متمرکز شده و جایگاه حقوق بشر در آن «تقریباً نامرئی» است.
او با اشاره به پیشبینی ایجاد صندوق بازسازی در این تفاهمنامه گفت که فراتر از موضوع بازسازی، مردم ایران و حقوق بنیادین آنان در این چارچوب عملاً نادیده گرفته شدهاند.
به گفته گزارشگر ویژه سازمان ملل، هر توافقی که صرفاً بر ابعاد امنیتی و اقتصادی تمرکز داشته باشد و حقوق و آزادیهای شهروندان را در نظر نگیرد، نمیتواند پاسخگوی نیازهای واقعی جامعه ایران باشد.
چرا مای ساتو نسبت به آینده حقوق بشر در ایران هشدار داد؟
ساتو تأکید کرد که وضعیت حقوق بشر در ایران حتی پیش از جنگ نیز بحرانی بوده و این بحران پس از اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ ابعاد گستردهتری یافته است.
وی هشدار داد اگر موضوع حقوق بشر در توافق نهایی میان تهران و واشنگتن جایگاهی نداشته باشد، خطر بازگشت به همان الگوی سرکوب یا حتی تشدید آن وجود خواهد داشت.
او همچنین خاطرنشان کرد که خواستههای مردم ایران که در اعتراضات سراسری مطرح شد، نباید در روند مذاکرات سیاسی و دیپلماتیک به فراموشی سپرده شود.
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ چه جایگاهی در سخنان گزارشگر ویژه سازمان ملل داشت؟
مای ساتو با اشاره به اعتراضات سراسری دیماه گفت مردم ایران در این اعتراضات بهصراحت خواهان تغییرات بنیادین شدند و جامعه جهانی نباید این مطالبات را نادیده بگیرد.
به گفته وی، توجه به خواستههای معترضان و وضعیت حقوق بشر باید بخشی از هرگونه گفتوگو درباره آینده ایران باشد؛ زیرا بیتوجهی به این مطالبات، میتواند زمینه تکرار بحرانهای گذشته را فراهم کند.
گزارشگر ویژه سازمان ملل چه خواستههایی را مطرح کرد؟
مای ساتو از طرفهای مذاکرهکننده خواست که موضوع حقوق بشر را به بخشی از توافق نهایی تبدیل کنند.
وی بر ضرورت:
توقف اجرای احکام اعدام،
آزادی بازداشتشدگان،
تضمین دسترسی آزاد به اینترنت،
حفاظت از فضای مدنی،
و رعایت آزادیهای اساسی شهروندان
تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود این موارد در مذاکرات نهایی مورد توجه قرار گیرد.
او همچنین اظهار داشت که همچنان از طریق نمایندگی حکومت در ژنو، موارد نقض حقوق بشر را با مقامهای حکومتی مطرح میکند، اما به گفته وی، زمانی که موضوع به عملکرد نهادهای حکومتی مربوط میشود، همکاری بسیار محدودی از سوی مقامهای این دولت صورت میگیرد.
مای ساتو درباره جنگ اخیر و بحران اقتصادی چه گفت؟
گزارشگر ویژه سازمان ملل اعلام کرد که برای بررسی گزارشهای مربوط به نقض حقوق بشر در جریان جنگ اخیر، با مقامهای آمریکایی نیز تماس گرفته، اما تاکنون پاسخی دریافت نکرده است.
وی همچنین با استقبال از پیشبینی صندوق بازسازی در تفاهمنامه، تأکید کرد که مشکلات اقتصادی ایران تنها نتیجه جنگ یا تحریمها نیست.
به گفته ساتو، بخش قابل توجهی از بحران اقتصادی کنونی، حاصل سیاستگذاریهای داخلی سران حکومت است و نمیتوان تمامی مشکلات اقتصادی را صرفاً به عوامل خارجی نسبت داد.
کارشناسان سازمان ملل درباره توافق ایران و آمریکا چه هشدارهایی دادهاند؟
اظهارات مای ساتو در ادامه هشدارهای گروهی از گزارشگران ویژه و کارشناسان مستقل سازمان ملل مطرح شده است.
پیشتر بیش از ده گزارشگر ویژه و کارشناس مستقل سازمان ملل، ضمن استقبال از پایان درگیریهای نظامی، اعلام کرده بودند که هر توافقی که حقوق بشر را نادیده بگیرد، توافقی کامل و پایدار نخواهد بود.
در بیانیه مشترک آنان آمده است که از آغاز جنگ تاکنون هزاران نفر در ایران بازداشت شدهاند و گزارشهایی از شکنجه، ناپدیدسازی قهری، اعترافات اجباری و اجرای احکام اعدام با اتهامهای امنیتی منتشر شده است.
این کارشناسان همچنین نسبت به مصادره گسترده اموال شهروندان، افزایش فشار بر اقلیتهای قومی و مذهبی، محدودیتهای اینترنتی و تشدید فضای سرکوب هشدار داده و خواستار آن شدهاند که توافق نهایی شامل تعهدات مشخص و قابل راستیآزمایی درباره:
توقف اجرای احکام اعدام،
آزادی زندانیان سیاسی و عقیدتی،
روشن شدن سرنوشت ناپدیدشدگان قهری،
بازگرداندن اینترنت آزاد،
و تضمین آزادیهای مدنی
باشد.
آیا حذف حقوق بشر از مذاکرات میتواند بر آینده ایران تأثیر بگذارد؟
اظهارات مای ساتو نشان میدهد که بخشی از نگرانی نهادهای حقوق بشری، محدود شدن مذاکرات به موضوعات امنیتی و اقتصادی است؛ در حالی که از نگاه آنان، حقوق بشر و آزادیهای اساسی شهروندان باید یکی از ارکان اصلی هر توافق پایدار باشد.
به باور این گزارشگر ویژه، نادیده گرفتن مطالبات مردم و وضعیت حقوق بشر، نهتنها به حل بحرانهای موجود کمک نمیکند، بلکه میتواند زمینه تداوم نقض حقوق شهروندان و افزایش بیاعتمادی نسبت به روندهای سیاسی و دیپلماتیک را فراهم کند.
مای ساتو با انتقاد از حذف حقوق بشر از تفاهمنامه اخیر میان ایران و آمریکا، تأکید کرده است که هر توافق پایدار باید در کنار موضوعات امنیتی و اقتصادی، به حقوق و آزادیهای مردم ایران نیز بپردازد. وی هشدار داده است که بیتوجهی به وضعیت حقوق بشر، بهویژه پس از اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، میتواند به استمرار فضای سرکوب، افزایش مصونیت از پاسخگویی و نادیده گرفتن مطالبات شهروندان منجر شود
